Czeskie słowa

Fałszywy przyjaciel 'náhrada'

Czeski wyraz náhrada to przykład słowa należącego do grupy zwanej fałszywymi przyjaciółmi tłumacza.

Czeski wyraz náhrada to przykład słowa należącego do grupy zwanej fałszywymi przyjaciółmi tłumacza. Miano to noszą określenia, które w dwóch językach brzmią podobnie, mają jednak inne znaczenie (zjawisko to znane jest również pod nazwą pozornej ekwiwalencji).

Choć omawiane słowo ma kilka znaczeń, żadnego z nich nie tłumaczy się jako nagroda (tłumaczenia nagroda można byłoby się spodziewać na podstawie wielu czeskich wyrazów, w których głoska h odpowiada polskiej głosce g, np. hora - góra, hlad - głód, hruška - gruszka).

W definicji słownikowej możemy przeczytać, że náhrada to odčinění, vyrovnání nějaké ztráty, dodatečné zaplacení škody; odškodnění (zpravidla hmotné) czyli odszkodowanie, rekompensata. Znaczenie to przywodzi na myśl polski wyraz wynagrodzić, który oznacza m.in. zrekompensować (rekompensować) stratę.

Co ciekawe, zarówno nagroda, jak i náhrada, pochodzą prawdopodobnie od wyrazu gród (hrad). "Słownik języka polskiego" Samuela Lindego podaje, że nagroda to gród, do którego indemnizacyjne (czyli odszkodowania) płacono. Natomiast w "Słowniku etymologicznym języka polskiego" Aleksandra Brücknera czytamy, że nagrodzić znaczyło 'nawalić grodzy', 'obaloną grodzę nastawić', a więc 'odszkodować, powetować, zadość uczynić' (co pokrywa się z dzisiejszym znaczeniem czeskiego czasownika nahradit).

Náhrada oznacza również zastępstwo (które także jest swego rodzaju formą rekompensaty). Wyrazami pochodnymi w przypadku tego znaczenia są:

  • rzeczownik - náhradnik, który może oznaczać zastępcę, zmiennika, natomiast w terminologii sportowej rezerwowego (żeńska forma to náhradnice)
  • przymiotnik náhradni, który oznacza zastępczy, rezerwowy, ale także zamienny - zwłaszcza w połączeniu náhradní díly czyli części zamienne (często spotykany skrót to ND).
  • rzeczownik nahraditelny, dla którego trudno znaleźć jednowyrazowe polskie tłumaczenie. Wyraz zastępowalny nie jest zbyt popularny, bardziej naturalnym odpowiednikiem wydaje się opisowe dający się zastąpić.

Słowo náhrada jest również terminem spotykanym w medycynie. Zubní náhrada to proteza zębowa.

Dla porządku dodajmy, że nagroda to po czesku cena lub odměna.